Doğumda Kordon Kanı Saklama

Kordon Kanı Nedir / Kordon Kanı Ne İşe Yarar ?

Yumurta ve sperm birleşip zigot oluştuktan sonra ki dönemde embriyo oluşmaya başladığı zaman dış hücre kitlesi dediğimiz kısımdan geçici bir organ olan plasenta gelişir.
Plasenta temel olarak anne ile bebeğin arasındaki kan dolaşımını düzenlenmesini, bebeğin beslenmesi ve gaz alışverişini sağlar. Plasentanın anne rahminden bebeğe doğru uzanan kısmına kordon adı verilir.
Kordon 1-2 cm çapında 10-50 cm uzunluğunda içinde jele benzer bir madde olan 2 atardamarı ve 1 toplar damarı olan bir yapıdır.
Sahip olduğu damarlar içindeki kana ise kordon kanı denir.
Bu kanın özelliği iki farklı tipte ki kök hücreleri barındırmasıdır.
Kök Hücreler yapı ve özelliklerine göre farklı tip deki hücre ve dokulara farklılaşabilmektedir. Bunlar Kan yapıcı kök hücreler ve mezenkimal kök hücrelerdir.
Kan yapıcı kök hücreler tüm kan hücrelerini oluşturma yeteneğine sahip iken
Mezenkimal kök hücreler Yağ – Kıkırdak –Kalp – Kemik – Sinir hücrelerine farklılaşma yeteneğine sahiptir
İşte bu, diğer hücrelere farklılaşma özellikleri nedeni ile bir çok hastalığın tedavisinde kullanılma potansiyelleri vardır.

Kordon Kanı Hangi Hastalıklarda Kullanılır ?

Kordon Kanının tedavide kullanılması 30 yıla yakın bir süredir başarı ile uygulanmaktadır. Temel olarak kemik iliği nakli olarak bilinen kan yapıcı kök hücrelerin naklinde, kök hücre kaynağı olarak kullanılmaktadır.
Dünyada şu ana kadar 25.000 adet kordon kanı nakli başarıyla gerçekleştirilmiştir.
Bunlardan 600’e yakını kendisi yada aile fertlerinin birisi adına saklanan kanlardan gerçekleştirilmiştir. (Yakın Akraba –Kardeş gibi)
Tedavi edilen hastalıklar arasında lösemi –lenfoma gibi kötü huylu kan hastalıkları ,
kalıtsal bir takım hastalılar, ülkemizde özellikle talasemi (akdeniz anemisi) gibi hastalıklar gelmektedir.
Bunun yanında son yıllarda bazı çocukluk çağı kanserlerinde (nöroblastom vb) yüksek doz kemoterapiye destek olarak da kullanılmaya başlanmıştır.
Tedavi de kullanılmasının yanında yine özellikle son 5 yıllık dönemde rejeneratif /reperatif tıpda kullanılması için klinik araştırmalar devam etmektedir. Bu araştırmalar arasında sinir sitemi hastalıkları, kalp ve damar hastalıları,diyabet, Karaciğer, Deri hastalıkları, otoimmün hastalıklar gelmektedir. Bu araştırma sonuçlarına göre tedavide kullanılıp kullanılamayacağı ile ilgili veriler ortaya çıkacaktır.

Kordon Kanı Alma Koşulları Nasıl Olmalıdır ?

Her şeyden önce Kordon Kanı konunun uzmanı hekimler tarafından steril koşullarda olmalıdır. Kordon kanı alınmasında dünyada kabül gören iki yöntem vardır.
Bunlardan birincisi in-utero yani plasenta henüz anne rahminde iken alınma şeklidir bebek alındıktan sonra ki 1-2 dakikalık süreçte kordondan steril iğne ile alınır. Alınırken hiçbir şekilde ağrı- acı yada olumsuz bir etkisi yoktur.
Ikinci yöntem ex-utero yani plasenta dışarı alındıktan sonra alma yöntemidir.
Her iki yöntemde tercih edilebilir.
Alınan kandaki kök hücre miktarını alınan kanın hacmi, bebeğin ağırlığı, gebelik sayısı,anne yaşı,kordonun uzunluğu gibi etkilemektedir.
Kan almakta kullanılan kit 150-200 ml ye kadar kanı toplamak için uygun olarak üretilmiştir.Alınan kan en az 60 ml olmalıdır. 60ml ve üzerindeki kanlar için torbanın içindeki koruyucu sıvı sayesinde kordon kanı sağlıklı bir şekilde bankaya ulaştırılır.
Unutulmaması gereken husus anne ve yenidoğanın sağlıklı bir şekilde doğum sürecini tamamlaması öncelikli hedeftir. İkinci aşamada hekim ve ameliyathane ekibi tarafından kanın toplanmasıdır. Normal doğum yada Sezaryen doğumlarda güvenle kordon kanı toplanabilir.

Kordon Kanı Nasıl Saklanır ?

Uygun koşullarda Kad.Has. ve Doğ. Uzmanı hekim tarafınca özel kit (torba) içine alınan kan, en geç 48 saat içinde kordon kanı bankasına uygun koşullarda ulaştırılmalıdır.
Temel amaç kordon kanı içindeki kök hücreleri saf ve konsantre biçimde yapı ve fonksiyonunu koruyarak saklamaktır. Saklama işlemi steril koşullarda özel laboratuvarlarda gerçekleştirilir.
Kordon kanı saklatmak isteyen aileler gebeliğin son iki ayından itibaren kordon kanı bankası ile temasa geçip süreçle ilgili gerekli bilgileri almalıdır. Bu aşamada sağlık bakanlığının belirlediği kurallar çerçevesinde yapılacak işlemler 3 basamakta gerçekleştirilir.
Kordon kanın toplanıp saklanabilmesi için Gebelik takibini yapan sorumlu hekimin onayının alınması gerekmektedir.
Saklama işlemi -196 C de dondurularak gerçekleştirilmektedir. Buradaki amaç hücrelerin metabolizmasını durdurmak ve yaşlanmasını önlemektir. Bu sayede sıvı azot içinde dondurularak saklanan kanlar ilk andaki özelliklerini kaybetmeden güvenle saklanabilmektedir.

Kordon Kanı Ne kadar süre İle Saklanır ?

Başarılı bir şekilde toplanan ve saflaştırılan kordon kanları ihtiyaç halinde kullanılmak üzere dondurularak saklanır.
Kordon Kanı içindeki kök hücreler yapı ve fonksiyonlarını koruyarak saklanmalıdır.
Saklama süresi ile ilgili yapılan bilimsel çalışmalardaki ilk sonuçlar 15 yıl süre ile saklanabileceğine ( manuel saklama sistemleri) yönelik veriler sunmaktadır.
Teorik olarak sıvı azot içinde yani -196 C de geçici ısınma olayına maruz kalmaması halinde (tam otomatik saklama sistemi) sonsuza dek saklanabilir. Burada önemli olan toplama, transfer ve dondurma işlemleri sırasında uzman kişiler tarafından çalışılması kullanılan sarf üniteler ve saklama sistemi önemlidir. .
Özellikle kök hücrelerin saklama sırasında geçici ısınmaya maruz kalmaması gerekir.
Geçici ısınma; azot tanklarında saklanan kanların, her bir yeni kordon kanını tanka koyma esnasında kapağı açıldığı için ortamın ısısının hızla yükselmesidir. Bu durum diğer saklanan kanlar için olumsuz etki yaratmaktadır.
Özellikle son 10 yılda gelişen sistemler sayesinde bu olumsuz etki tam otomatik saklama sistem ile giderilebilmektedir.

Kordon Kanı JinekologumAtaşehir

Ülkemizdeki kordon kanı bankaları Sağlık Bakanlığının denetimleri sonucu uygun koşulları taşıyorlarsa çalışma izni ile ruhsat almaya hak kazanır.
Faaliyete başladıktan sonra merkezler yine bakanlık tarafından yıllık denetime tabii tutulur.
Kordon Kanı bankacılığı maalesef suistimale açık bir alandır. Dolayısı ile kordon kanı saklatmak isteyen aileler deneyimli merkezleri tercih etmelidir.
Uygun saklamakoşullarına sahip konuyla ilgili iyi eğitim almış ekipleri olan bilimsel araştırmaları takip eden ve kendini sürekli yenileyen merkezler yine tercih sebebi olabilir.
Ö̈zellikle güncel saklama teknolojilerini kullanan merkezler tercih nedeni olmalıdır. Burada geçici ısınmaya maruz kalmadan hücrelerin saklanması önem kazanmaktadır.
Bunun yanında saklatılacak merkezin ekibinde kemik iliği nakil deneyimli hekimlerin ve nakil merkezinin bulunması da önemlidir. Ayrıca kordon kanı saklatılacak merkezin uluslar arası bilimsel faaliyetlerinin olması da güven veren bir unsurdur.
İlk defa 1988 yılında doku uyumlu kardeşin kordon (göbek bağı) kanından elde edilen kan kök hücrelerinin Fanconi anemisi (kansızlık ve kemik iliği yetmezliği ile karakterize bir hastalık) bulunan diğer kardeşe başarılı bir şekilde nakledilmesinden sonra bir zamanlar plasenta (bebeğin eşi) ile beraber atılan kordonun hayat kurtarabilen kan kök hücreleri barındırdığı fark edilmiş ve yeni doğan bebeklerden alınan kordon kanı pek çok genetik (ırsi), hematolojik (kan) , immunolojik (bağışıksal) ve onkolojik (kanser) hastalığın tedavisinde kullanılmak üzere saklanmaya başlanmıştır. Son 20 yılda tüm dünyada yaygın hale gelen kordon kanı saklanması için çoğu ticari amaçlı olmak üzere pek çok merkez açılmış ve kordon kanı bankacılığı dev bir sektör haline gelmiştir.

Ne yazık ki doğum yapmak için başvuran hastalar bu konuda yeterince ve doğru biçimde bilgilendirilmemektedir. Çoğu zaman hamile kadınlara ‘’ kordon kanı yeni doğacak bebeğiniz ve/veya aile bireylerinde ileride gelişebilecek lösemi ve lenfoma gibi kanserlerin kök hücre nakli ile tedavisinde kullanılmak üzere saklanmaktadır’’ şeklinde yeterince doğru ve aydınlatıcı olmayan bilgi verilmektedir. Bu yazıda hem hastaların hem de hekimlerin doğru biçimde bilgilendirilmesi amaçlanmıştır.

Kordon kanından elde edilecek kök hücreler kemik iliği veya kanda dolaşan kök hücrelere göre 2 açıdan üstündür: 1. Doku reddi olmaması için kemik iliği veya kanda dolaşan kök hücrelerle yapılacak nakilde tam doku uyumu gerekirken, kordon kanından elde edilen kök hücre nakillerinde bu uyumun tam olması gerekmemektedir. Başka bir deyişle vücut kısmi uyumlu bile olsa dokuyu reddetmemektedir. Bu çok önemli bir avantajdır zira tam uyumlu doku bulmak kan ve kemik iliği de dahil her türlü organ nakillerinde en büyük sorundur. Kısmı uyumlu verici bulma şansı çok daha fazladır.

2. Graft versus host (vücudun nakli ret etmesi) reaksiyonu olarak bilinen ve vericide bulunan özel bir kan hücresi (T lenfosit) aracılığı ile alıcı vücudunda başlatılan değişen derecelerde ve hızda doku hasarı (deri, karaciğer, barsak ve akciğer) ile karakterize hastalık kordon kanı kök hücreleri ile yapılan nakillerde daha az görülmektedir.

Kordon kanı tüm dünyada iki ayrı şekilde saklanmakta veya bankalanmaktadır. Bunlardan birincisi kişisel bankalama olarak bilinen ileride hastanın kendisi tarafından kullanılmak üzere saklanması, diğeri ise aynen kan bankaları gibi halka yönelik olarak kullanılmak üzere saklanmasıdır.

Kişisel bankalanma daha çok kar amacı güden şirketler tarafından sağlanmakta ve ülkemizde de en çok bu şekli ile uygulanmaktadır. Aileler kişisel kordon kanı saklamasını ya hiç bir neden olmadan (ailede kök hücre naklini gerektirebilecek herhangi bir hastalık mevcudiyeti veya şüphesi olmadan) istemekte (biyolojik sigorta); veya ailede böyle bir hastalık varsa önlem olarak uygulamaktadır. Halka açık kullanım için ise gelen kordon kanı örneklerinin ise doku tiplemesi yapılarak bu amaçla geliştirilmiş bir ağ üzerinden veri izleme ve taraması yapılmasına izin verilerek ihtiyaç olduğunda başka bir hasta için kullanılması amaçlanmaktadır.

1997 yılında Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Cemiyeti (American College of Obstetrics and Gynecology) bir açıklama yaparak ailelere bir risk değerlendirmesi ve saklanan kordon kanının dönüşü konusunda gerçekçi bilgilendirme yapılmadan kişisel amaçlı kordon kanı saklanmasının doğru olmadığını deklere etmiştir. Bunun nedenleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

1. Kişisel olarak depolanan kordon kanından elde edilen kök hücrelerin hastanın kendisine nakledilmesine ait çok az sayıda çalışma vardır.

2. Kordon kanından elde edilen kök hücreler aynı hastada gelişen genetik ve metabolik hastalıkların tedavisinde kullanılamaz zira aynı genetik değişiklik potansiyeli o kök hücrelerde de mevcut olabilir.

3. Çocukluk çağı lösemilerinin (kan kanseri) tedavisinde hastanın kendi kordon kanı kök hücreleri kullanılamaz çünkü daha sonra lösemi gelişen çocukların kordon kanı kök hücreleri incelendiğinde lösemiye yol açan bozukluklar o hücrelerde de saptanmıştır.

1999 yılında ise Amerikan Çocuk Doktorları Akademisi ( American Academy of Pediatrics) yayınladığı bildiride kişisel amaçlı saklanan kordon kanına kişinin ne oranda ihtiyaç duyacağı bilinmediği ve son derece düşük olduğu tahmin edildiğinden (2700 de bir ile 200.000 de bir arasında) şayet ailede kök hücre nakli ile tedavi edilebilecek bir hastalık yoksa bu amaçla kordon kanı saklanmasını önermemekte ve bunun bir biyolojik sigorta olarak görülmesinin yanlış olduğunu belirtmektedir.

2007 yılında Amerikan Çocuk Doktorları Akademisi aynı deklerasyonu yenilemiş ve Amerikan Tıp Cemiyetinin Etik ve Hukuki İlişkiler Konseyi (The Council on Ethical and Judicial Affairs of the American Medical Association) ile Amerikan Kan ve Kemik İliği Nakli Cemiyeti (the American Society for Blood and Marrow Transplantation) bu bildiriyi destekleyen açıklamalar yapmışlardır. 2009 yılında kök hücre nakli yapan kan hastalıkları uzmanlarının ortak görüşüde bu yönde olmuştur. Avrupa birliğinin bilim ve yeni teknolojiler etiği çalışma grubu (European Commission’s Group on E thics in Science and N ew Technologies (EGE)), İngiliz Kraliyet Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Derneği (Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG)) ve Dünya Kemik İliği Vericileri Birliği (World Marrow Donor Association) kendi deklerasyonlarında kişisel saklanan kordon kanı ile bebeğpin kendisi ve aile bireylerinde ileride oluşabilecek ciddi hastalıklara karşı koruyucu olacağı yönünde yapılan spekülasyonlar konusunda uyarılmaları gereğini vurgulamışlardır.

Sonuç itibari ile tüm bu dernekler ve çalışma gruplarının kişisel amaçlı kordon kanı bankalanması hakkında vardığı ortak sonuç ve önerileri şöyledir:

1. Kordon kanı saklanması hakkında bilgi edinmek isteyen çiftler kişisel ve halka açık saklanma ve işlemlerin avantaj ve dezavantajları konusunda bilgilendirilmesi,

2. Eğer ailede kordon kanı kök hücreleri ile tedavi edilebilecek bir hastalık mevcut değil ise kişisel saklamanın önerilmemesi,

a. Kord kanın kök hücrelerindede kanser öncesi değişimler tespit edilmesinden

b. Hastanın kendi kord kanına ihtiyaç duyma oranının düşüklüğünden dolayı

3. Kordon kanı alınmasının doğum sonunda kordonun klempleme zamanlamasını değiştirmemesi grektiği,

4. Kordon kanını saklayan şirketlerin kök hücrelerinde tespit edilen anormal sonuçları aileye bildirme zorunluluğu getirilmesi,

5. Kordon kanı alınmasının zor komplike olmuş doğumlarda önerilmemesi,

6. Kordon kanının saklanmasını öneren kişi veya kurumların kanı saklayan kişi veya kurumlara herhangi bir ticari veya diğer bağlantıları olmadığı konusunda aileye bilgi vermeleri gerektiği vurgulanmaktadır.